Tortikolis

Kısa cevap: Tortikolis (eğri boyun), bebeklerde sternokleidomastoid (SCM) kasının kısalması veya gerilmesi sonucu başın bir tarafa eğik durmasıdır. Sıklıkla doğum süreci veya rahim içi konumlanmayla ilgilidir; erken fizyoterapi ile büyük çoğunluğu düzelir.

• Fizyoterapi: İlk 3–6 ayda başlanan fizyoterapi en etkili tedavidir.
• Kafa şekli: Tortikolis düzeltilmezse plagiosefali (yamuk kafa) oluşabilir; her ikisinin de birlikte tedavisi gerekebilir.
• Gecikme riski: 6 ayı geçmişse ve yanıt alınamıyorsa ortopedist/nörologla görüşün.

Tortikolis Nedir?

Tortikolis, Latince'de "bükülmüş boyun" anlamına gelir. Bebeklerde en sık görülen tipi konjenital musküler tortikolis'tir: sternokleidomastoid (SCM) kasının kısa ya da gergin olması nedeniyle baş karşı tarafa eğik, çene ise aynı tarafa döner. Bebeğin başını hep aynı yöne çevirmesi ve takip etmekte güçlük çekmesi ilk belirtilerdendir.

Tortikolis Neden Olur?

Başlıca nedenler:

• Doğum travması: Forseps/vakum kullanımı veya uzun doğum eyleminde SCM kasının gerilmesi.
• Rahim içi konumlanma: Bebeğin uzun süre sınırlı alanda aynı pozisyonda kalması.
• Nörolojik/omurga nedenleri: Daha nadir; servikal omur anomalileri veya nörolojik sorunlar.

Tortikolis Belirtileri

• Başın daima bir tarafa eğik durması
• Çenin karşı tarafa dönük olması
• Boyun bölgesinde sertlik veya kord hissi
• Süt emişirken bir memede güçlük
• Zamanla oluşan yüz/kafa asimetrisi (plagiosefali)

Tortikolis Tedavisi

Tedavinin temeli fizyoterapidir: SCM kasını gevşetmeye yönelik germe egzersizleri ve aktif-pasif boyun hareketleri. Aile eğitimi, evde yapılacak egzersizlerin öğretilmesi ve pozisyon değişikliği bu tedavinin ayrılmaz parçalarıdır. Fizyoterapiye yanıt vermeyen ileri vakalarda botulinum toksin enjeksiyonu veya cerrahi değerlendirilebilir.

Tortikolis ile birlikte kafa şekil bozukluğu gelişmişse, boyun kasları düzeltilirken kask tedavisi de birlikte planlanabilir. Ayrıntı: bebeklerde tortikolis ve plagiosefali ilişkisi.

Sık sorulan sorular

Tortikolis kendi kendine geçer mi?

Hafif olgular zaman zaman kendiliğinden düzelebilir, ancak fizyoterapisiz beklemenin riski yüksektir. Tedavi edilmezse SCM kasındaki kısalma kalıcı hale gelebilir ve yüz/kafa asimetrisi derinleşebilir. Belirtiler fark edilir edilmez pediatrist veya fizyoterapiste başvurulması önerilir.

Tortikolis ne zaman düzelir?

İlk 3 ayda başlanan fizyoterapide başarı oranı oldukça yüksektir; büyük çoğunluk 2–3 aylık tedaviyle tam düzelme sağlar. 6 ayı geçmişse ve yanıt alınamıyorsa farklı yaklaşımlar değerlendirilir.

Tortikolis ve yamuk kafa arasındaki ilişki nedir?

Bebek hep aynı tarafa yatarsa kafanın o tarafı düzleşir. Bu nedenle tortikolis ile plagiosefali sık birliktelik gösterir. Boyun kasları düzeltilmeden yalnızca kask tedavisi uygulamak yeterince etkili olmaz; her iki sorunun eş zamanlı tedavisi önerilir.